Diyabet ve böbrekleriniz için doğru beslenin

Sağlıklı böbreklerde toksinleri ve atık maddeleri ortadan kaldırmak ve idrarla dışarı atabilmek için kanı süzen milyonlarca minik kan damarı topçukları (nefron) bulunuyor. Ancak zamanla, denetlenemeyen kan şekeri ve tansiyon, böbreklerdeki kan damarlarına hasar veriyor. Bu durumda hasar görmüş olan böbrekler protein ve diğer önemli besinlerin kaybolup giderek idrarla atılmasını engelleyemiyor. Böbreklerin süzme oranı ve kan ile idrardaki anormalliklere dayalı sorunlar ise, hafif seyreden kronik böbrek hastalıklarından böbrek yetmezliği nedeniyle diyaliz ya da böbrek transplantasyonuna ihtiyaç duyulmasına kadar farklı sonuçlar doğurabiliyor.

En önemli neden
Diyabete bağlı böbrek rahatsızlıkları üzerine görüşlerine başvurduğumuz Prof. Dr. Nazif Bağrıaçık Özel Diyabet Hastanesi’nden Dahiliye Uzmanı Prof. Dr. Mehmet Danacı, diyabetin kronik böbrek hastalığının en önemli nedeni olduğunu belirtiyor: “Örneğin son dönem yani diyalize girmek zorunda olan böbrek hastalarının ortalama yüzde 50’si diyabetlidir. Bu oran ülkeden ülkeye, etnik kökene ve cinsiyete göre değişiklik gösterir. Diyabet tarafından bakarsak 40 yıllık Tip 1 diyabetiklerin üçte biri, 20 yıllık Tip 2 diyabetiklerin dörtte biri diyabetik böbrek hastasıdır.”

Önlem alın
Araştırmalar, hem Tip 1 hem Tip 2 diyabet hastalarının kan şekeri düzeyi ile tansiyonu sürekli kontrol altında tutarak ilerideki yıllarda böbrek sorunlarının başlamasını önleyebileceğini ya da geciktirebileceğini gösteriyor. Prof. Dr. Mehmet Danacı’nın alınabilecek önlemler konusundaki uyarıları şöyle: “Diyabet hastalarının böbrek problemi yaşamaması için en önemli önlem ‘iyi şeker kontrolü’dür. Bunun için zamanında kontrollerini yaptırması, diyet ve tedaviye uymaları, egzersizlerini ve düzenli su içmeyi ihmal etmemeleri çok önemlidir. Kötü şeker kontrollü diyabetlilerde idrarda ciddi albümin çıkmasından dolayı ortalama 7 yıl sonra son dönem böbrek hastalığı gelişir. Diyabetik böbrek hastalarında retinopati (göz) ve nöropati (sinir sistemi bozukluğu) görülme sıklığı da belirgin şekilde artar.”

Belirtileri bilin
Prof. Dr. Mehmet Danacı diyabete bağlı olası böbrek problemlerinde karşılaşılabilecek belirtileri şöyle sıralıyor: “Diyabetik böbrek hastalığı başlangıcında sık ve miktarı fazla idrara çıkma, tansiyon yükselmeleri ve kanda böbreğin temizlediği toksinlerde artma başlar, sonrasında ise kansızlık, bulantı, kusma, iştahsızlık ve kaşıntı gibi belirtilerle idrar miktarında azalma görülmeye başlanır. Zamanında önlem alınmaz ve tedavi olunmazsa böbreklerin iflası yani son dönem böbrek hastalığı gelişir. Bu dönemde diyaliz tedavisi gerekli olur.”

Testleri ihmal etmeyin
Diyabetik hastaların böbrek problemi yaşamamaları için uygun tedavi ve kontrol programları içerisindeki böbrek testlerini düzenli olarak yaptırmaları gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. Danacı uyarılarına şöyle devam ediyor: “Bu taramanın başında düzenli olarak idrarda mikroalbümin tayinleri gelir. Diyabetin optimum (en iyi) kontrolü yanında böbrek hasarına neden olan yandaş hastalıklar; hipertansiyon ve damar sertliği (ateroskleroz) dikkatle takip ve tedavi edilmelidir. Diğer kötü faktörler ise; aşırı tuz tüketimi ve hatalı beslenme, sigara, aşırı ilaç özellikle ağrı kesici kullanımı ve şişmanlıktır. Diyabetik nefropati 5 evreye ayrılır. 3. evreden sonra diyabetlinin tedavi ve takibine nefrolog (böbrek hastalığı uzmanı) da katılmalı ve diyabet diyetine ilave böbrek koruyucu diyete de geçmek gerekir. Örneğin; böbreğin süzme hızı, kandaki protein, idrarla atılan protein ve zehirli maddeler göz önüne alınarak yeni diyet, tedavi ve sıvı alımı ayarlanır.”

Beslenme
Özel Diyabet Hastanesi Beslenme Uzmanı Dyt. Mine Telek diyabetik böbrek hastalarının; diyetisyen yardımı ile düzenlenen sağlıklı ve dengeli olarak hazırlanmış, belirlenen miktarda protein ve sıvı miktarı ile beslenmeleri gerektiğinin altını çiziyor: “Günlük diyetteki kalori, protein, sodyum, potasyum miktarı ve alınan sıvı çok önemli. Böbrek hasarının evresine göre diyetteki sodyum, kalsiyum ve potasyum miktarının ayarlanması gerekiyor.

Günlük alınması gereken enerji ve besin öğeleri şöyle:
Enerji: Diyabetik böbrek hastalarının, günlük alması gereken enerji bireyin yaş, cinsiyet ve fiziksel aktivite durumuna göre değişiklik göstermektedir. Ancak, ortalama almanız gereken enerji her kilogram başına 35-40 kalori kadar olmalıdır. Örneğin 60 kg. ağırlığında iseniz (60×35=2100), bir günde ortalama olarak 2000- 2500 kalori almanız gerekmektedir.
Protein: Diyabetik böbrek hastalıklarında, diyet içerisindeki protein miktarı en önemli besin öğesidir. Çünkü almanız gerekenden fazla alınan protein, vücutta kullanılmasından sonra açığa çıkan zararlı yıkım ürünleri (üre, kreatin, ürik asit gibi) böbrek tarafından dışarı atılamaz ve vücutta birikir. Gerekli miktarda protein alınmadığı durumlarda ise protein eksikliğine bağlı hasarlar oluşur. Bu nedenle günlük almanız gereken protein miktarı oldukça önemlidir. Her bireyin protein ihtiyacı farklı olmakla birlikte, ortalama olarak kilonuz başına 0.6 – 0.8 g. protein almanız gerekmektedir. Örneğin, 60 kg. ağırlığında iseniz (60×0.8 = 48 g.), 40-48 g. arasında protein almanız gerekmektedir.
Karbonhidrat: Günlük almanız gereken enerjinin yüzde 50-60 kadarı karbonhidratlardan sağlanmalıdır. Karbonhidrat tüketiminde basit karbonhidratlar (şeker, rafine un, pirinç gibi) yerine kompleks karbonhidratlar (tam tahıl ürünleri gibi) tercih edilmelidir.
Yağlar: Günlük almanız gereken enerjinin ortalama yüzde 25-30 kadarı yağlardan gelmelidir. Kan kolesterol değerlerinizin sağlıklı sınırlarda olması ve kalp sağlığınızı korumak için doğru yağları tercih etmeniz gerekmektedir. Bunun için, doymuş yağlar yerine (kuyruk yağı, iç yağı gibi) tekli ve çoklu doymamış yağları (zeytinyağı, fındık yağı) tercih etmeniz gerekmektedir.”

Yiyecek bir şey kalmadı!
Aslında tamamen unutmanız gereken besinlerin sayısı hayli az. Doğru olan porsiyon ölçüsüne dikkat ederek yiyecekleri sağlıklı şekilde hazırlamak. Kızarmış, yağlı ve tuzlu yiyeceklerden sakının. Şekerli ve rafine unlu gıdalar, diyetisyen tarafından belirlenen miktardan fazla et, aşırı tuzlu konserve gıdalar, turşu, doymuş katı yağlardan tamamen uzak durun. Sakatat, şarküteri ürünleri, fastfood, kızartma gıdalar, işlenmiş kuru yemiş (yağlı, tuzlu fıstık gibi) ve içeriği bilinmeyen hazır gıdalara da diyetinizde asla yer vermeyin.

Rahatlıkla tüketilebilecek gıdalar
Yumurta, sebze ve meyveler, salatalık, açık şekersiz çay, süt ve süt ürünleri ve çiğ yağlı tohumları rahatlıkla tüketebilirsiniz.

diyabet-ve-bobrekleriniz-icin-dogru-beslenin-3Taneli kurubaklagiller sebzeler,
Uzmanlar hayvansal protein yerine bitkisel protein içeriği yüksek olan fasulye, mercimek, nohut gibi gıdaların böbrekleri korumada yararlı olduğunu belirtiyor. Taneli sebzeler ve baklagillerin kan basıncını düzenlemek, kalp hastalıkları riskini azaltmak ve insülin salınımını dengelemek konusunda yararlı olduğunu söyleyen uzmanlar, haftada 2-3 kez bitkisel kaynaklı protein almanın sağlık açısından olumlu sonuçlar doğurduğunu belirtiyor.

diyabet-ve-bobrekleriniz-icin-dogru-beslenin-4Nişasta içermeyen sebzeler
Nişastasız sebzelerin tadına varmak, fazla kalori ve karbonhidrat almadan kilo artışının önüne geçerek tokluk hissi oluşturmanın muhteşem bir yolu olarak kabul ediliyor. Bir ölçü karnabahar, kabak, taze fasulye ve diğer nişasta içermeyen sebzeler 50 kalori ve 10 gram karbonhidrattan daha azını içeriyor. Sebzeler içerdikleri birçok fitokimyasal sağlık güçlendiriciler ile tansiyon, kalp hastalığı ve diğer sağlık sorunlarına karşı vücudun direncini artırıyor.

diyabet-ve-bobrekleriniz-icin-dogru-beslenin-2Balık
Haftada birkaç kez balık tüketebilirsiniz ancak böbreklere aşırı yüklenmemek için 100 gramlık porsiyonları aşmamalısınız. Kalp kalkanı olarak kabul edilen  içeren yağlı balıkları seçebilirsiniz. Omega-3 içeriği yüksek olan somon, ton balığı, sardalye, ringa balığı, uskumru, alabalık ve samur balığı ilk tercihleriniz olmalı.

diyabet-ve-bobrekleriniz-icin-dogru-beslenin-5Bitkisel yağlar
Margarin, hayvansal yağlar gibi katı yağlar yerine bitkisel sıvı yağlarla yemek pişirmek kalbi koruyor. Çünkü sıvı yağların doymamış yağ asidi içeriği yüksek.
Brokoli, ıspanak ve sevdiğiniz diğer sebzeleri zeytinyağında soteleyin.
Piliç ve sebzeleri kanola yağında çevirerek kavurun.
Kahvaltıda ekmeğinize tereyağı veya margarin sürmek yerine lokmalarınızı çeşitli baharatlarla çeşnilendirilmiş zeytinyağına batırın.
Balık ve buharda pişireceğiniz sebzeleri sarımsak ilave edilmiş zeytinyağında soteleyin.

diyabet-ve-bobrekleriniz-icin-dogru-beslenin-6Meyve
Elma, armut gibi beyaz meyve ve sebzeler felç önlemeye yardımcı olabilen fitokimyasal- kuarsetin içerir. Elma ayrıca kilo verdiriyor ve kalp hastalıkları ile Tip 2 diyabet görülme riskini de azaltmakta. Ancak bu özellik sadece elmaya özgü değil, meyveler genel olarak sağlıklı besinler arasında yer alıyor. Sebze ve meyveler değişken oranlarda lif ve potasyum kaynağıdır. Lif oranı yüksek meyve ve sebzeler kan şekeri seviyenizi dengeler. Sevdiğiniz meyvelerin karbonhidrat değerlerini öğrenip ona göre tüketerek kan şekerinizi denetim altında tutabilirsiniz.

Sınırlı tüketilmesi gerekenler
Et, balık, tavuk ve bakliyat ürünleri, kahve ve bitki çaylarının sınırlı tüketilmesi, şekerli ve rafine unlu gıdalar, belirlenen miktardan fazla et, aşırı tuzlu konserve gıdalar, turşu ve doymuş katı yağlardan tamamen sakınılması gerekli. Ayrıca alınan toplam sıvı miktarının tayini de çok önemli.

Günlük yemek planı örneği Günlük öğünlerinizi planlarken, kahvaltı, öğle yemeği, akşam yemeği ve ara öğünlerinizin düzenli olması gerekiyor. Öğünler arasında 2,5- 3 saat olması kan şekeri dengesi ve sağlıklı beslenmeniz için önem taşıyor.

diyabet-ve-bobrekleriniz-icin-dogru-beslenin-7EVRE-3 DİYABETİK BÖBREK HASTALARI İÇİN BİR GÜNLÜK BESLENME PROGRAMI
Kahvaltı
384 kalori, 51 g. karbonhidrat
1 fincan açık şekersiz çay
1 adet yumurtalı omlet (2 tatlı kaşığı zeytinyağı ile)

Domates-salatalık
1 adet nişasta kurabiyesi
2 ince dilim tuzsuz tam buğday ekmeği (50 g.)

Ara öğün 210 kalori, 36 g. karbonhidrat
Tarçınlı elma dilimleri (1 orta boy elma)
1 adet nişasta kurabiyesi

Öğle yemeği 435 kalori, 64.6 g. karbonhidrat
1 porsiyon sebze çorbası (150 g.)
4 yemek kaşığı pırasa yemeği
6 yemek kaşığı kepekli makarna
2 yemek kaşığı az yağlı yoğurt
2 ince dilim tuzsuz tam buğday ekmeği (50 g.)

Ara öğün 330 kalori, 49 g. karbonhidrat
1 fincan tarçınlı ıhlamur
2 adet nişasta kurabiyesi
Yarım portakal

Akşam yemeği 414 kalori, 47.8 g. karbonhidrat
1 kase sebze çorbası
2 adet ızgara köfte
3 yemek kaşığı kepekli makarna
2 yemek kaşığı az yağlı yoğurt
2 ince dilim tuzsuz tam buğday ekmeği

Gece yemeği 300 kalori, 42 g. karbonhidrat
2 adet nişasta kurabiyesi

günlük toplam
2073 kalori 285 g. karbonhidrat 44.8 g protein 68 g. yağ 205 mg. kolesterol 0 g. şeker 38 g. posa 2336 g. sodyum 1801 g. potasyum

Fosfordan zengin brokoli, kabak, bulgur, kuruyemiş; potasyumdan zengin muz, patates, ıspanak, mercimek, kuru kayısı, domates; sodyumdan zengin konserve gıdalar, salamura besinler, turşu, kuruyemiş, kuru domates, peynir gibi yiyecekler de uzman doktorun önerisiyle diyetisyen tarafından diyete dahil edilebilir.

 

DIABETIC LIVING DERGİSİ KIŞ 2016

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.