Diyabet Demansı

Son zamanlarda ‘Tip 3 Diyabet’ olarak söz edilmeye başlanan diyabet ve demans ilişkisini, beynin insülin direnci diye de yorumlamak mümkün.

İNSÜLİNİN BEYİNDE SİNİR HÜCRESİNİ KORUYUCU ETKİSİ VAR. BEYİNDE İNSÜLİN AZLIĞI YA DA DİRENCİNİN SİNİR HÜCRE ÖLÜMÜNÜ HIZLANDIRDIĞI VE BİLİŞSEL YETENEKLERDE AZALMAYI SAĞLADIĞI ÖNGÖRÜLMEKTE.

“Diyabet; göz, deri, böbrek, küçük ve büyük damarlar, merkezi ve periferik sinirler gibi vücutta her organa zarar verebilen sistemik bir hastalıktır.” diyen Özel Diyabet Hastanesi Nöroloji Uzmanı Dr. Kübra Batum diyabetin neden olabileceği komplikasyonları şöyle özetliyor: “Diyabet kronik komplikasyonları ile yaşam kalitesini bozan, karbonhidrat, protein ve yağ metabolizma bozukluğudur. Bu hastalığın yaygınlaşması, diğer sistemik hastalıkların ve obezitenin de varlığı ile yeni komplikasyonlar ortaya çıkarmaktadır. Bilişsel bozulma ve demans bu yeni komplikasyona bir örnektir. Demans, aklın yitirilmesi, edinilmiş entelektüel yıkım anlamına gelir. Son yıllarda diyabet ve demans arasındaki ilişki daha fazla ilgi çekmeye başlamıştır.”

Son araştırmalar

Yapılan araştırmalar, diyabetin demans riskini ciddi oranda artırdığı yönünde. Çeşitli çalışmaların ortalaması alındığında, diyabetin gelecekte demans olma olasılığını 1.6 kat, Alzheimer hastalığı riskini 1.2-2.3 kat, vasküler demans (beyin damarlarının etkilenmesine bağlı demans) riskini 2.2- 3.4 katı artırdığı bildirilmiş. Rotterdam çalışması ise diyabet ve Alzheimer hastalığı arasındaki ilişkiyi 1.3-1.9 kat arttırdığı yönünde sonuçlandırmış. Değerlendirme testleri “Bilişsel bozukluğu olan hastaların taranması için çeşitli nörokognitif değerlendirme testlerinden yararlanılır.” diyen Batum bu testleri şöyle değerlendiriyor: “Bu testler ile hafıza, görsel-mekansal algı, konuşma (lisan), yargılama ve soyutlama gibi kriterler değerlendirilir. Yapılan araştırmalara göre Alzheimer hastalığında zaman oryantasyonu ve hatırlama puanları düşük saptanırken, diyabet hastalarında özellikle dikkat ve hesaplama problemleri bunun yanında sözel ve görsel bellekte etkilenme ön plana çıkmıştır. Bu testlerin yanı sıra beyin görüntüleme yöntemleri ile desteklenen araştırmalarda diyabet hastalarında beyin atrofisinin (küçülme) ilerlemesi hızlanmış olarak tespit edilmiştir.”

Kan şekerinin kontrolü diyabete bağlı demansın engellenmesinde altın kural. Yapılan çalışmalar HBA1C (3 aylık ortalama şeker düzeyi)’nin 6.3’ün altında olmasının beyin hacmini koruduğunu göstermekte.

Nasıl oluşuyor?

Aslında diyabet ve demans arasındaki ilişki diyabetin metabolik karmaşıklığını yansıtır biçimde multifaktöriyel. Uzmanımız bunu basit şekilde şöyle özetliyor: “Diyabetteki inflamatuar, oksidatif ve metabolik değişiklikler beyindamar sistemi ile ilgili komplikasyonlara ve kan-beyin bariyerinin bozulmasına sebep oluyorlar. İnflamasyon molekülleri kolayca bozulmuş kan-beyin bariyerinden geçerek, hücre yıkım sistemini aktive ediyorlar, insülin direncini artırıyorlar, sinir hücrelerine toksik olan ve Alzheimer hastalığında görülen yumakların birikmesine sebep oluyorlar ve nihayetinde hücre ölümü ve bilişsel fonksiyonlarda azalma başlatılmış oluyor. Diyabet hastalarında sıklıkla iskemik beyin lezyonları (küçük damar tıkanıklıkları) eşlik ediyor. Bunlar küçük damar hastalığı olarak değerlendiriliyor ve diyabetli hastada bilişsel fonksiyonu etkiliyor. Diyabetin yanında hipertansiyon, yüksek kolesterol düzeyleri, obezite de olduğunda bu bilişsel bozukluk hız kazanıyor. Diyabetin bilişsel fonksiyonlara etkisi, kontrolsüz kan şekeri, ani hipoglisemi ya da hiperglisemilerde, eşlik eden sistemik hastalıkların tedavi edilmemesi durumunda, yetersiz egzersiz ve obezite varlığında giderek artış gösteriyor.”

Kadın ve erkek farkı

Diyabetten daha çok demans ve Alzheimer hastalığına yatkınlık nedenlerini ön plana almak gerekiyor. Kadınlarda Alzheimer hastalığına yatkınlığın erkeklere göre fazla olduğu biliniyor. Eğitimsiz bir kişinin demansa yakalanma ihtimali, 8 yıllık eğitim almış bir bireye göre 2 kat fazla bulunmuş. Erkeklerde damarsal hastalık yükü kadınlara nazaran fazla göründüğünden, yapılan çalışmalarda kadın-erkek sıklığı değişkenlik gösteriyor. Önlem alın

“Kan şekerinin kontrolü diyabete bağlı demansın engellenmesinde altın kuraldır.” diyen Batum alınması gereken önlemleri şöyle sıralıyor: “Yapılan çalışmalar HbA1C (3 aylık ortalama şeker düzeyi)’nin 6.3’ün altında olmasının beyin hacmini koruduğunu göstermektedir. Bunun yanında akut hipoglisemileri engellemek, oluşabilecek ciddi beyin hasarlarının önüne geçecektir. Damarsal risk faktörlerinin tedavisinin (hipertansiyon, obezite, yüksek kolesterol düzeyleri), hafif bilişsel bozukluğunun Alzheimer hastalığına dönüşümü azalttığı yapılan araştırmalarda gösterilmiştir. Düşük insülinin beyinde yarattığı etkiler göz önüne alındığında insülin direncinin etkin tedavisi ihmal edilmemelidir. Hastalıkları kontrol altına almanın yanında sağlıklı beslenme, düzenli fiziksel egzersiz, entelektüel kapasitenin arttırılması alınması gereken diğer tedbirlerdir. Ayrıca gözden kaçmaması gereken bir durum da diyabetli hastalarda depresyonun tüm bilişsel alanlarda ciddi gerileme ile ilişkili olmasıdır. Etkin depresyon tedavisi bilişsel kaybın ilerlemesini engelleyecek bir yöntemdir. Fiziksel aktivitenin ise diyabette metabolik ve damarsal komplikasyonları azaltması açısından yararlı etkisi olduğu bilinen bir gerçektir. Düzenli fiziksel egzersizin ayı zamanda diyabetik demans gelişiminden de koruduğu gösterilmiştir. Kan basıncı düzenlenmesi, beyin kan akımının arttırılması, inflamasyon sürecinin engellenmesi, kolesterol düzeylerinin düşmesi, demansta görülen amiloid birkimlerin engellenmesi, sinir tamirinin artması ve hafızanın korunması, fiziksel egzersizin yaptığı bilinen etkilerdir. Sağlam kafa sağlam bedende bulunur. Eşinizle dans ederken sohbet de etmek gibi hem fiziksel hem zihinsel yetilerinizin kullanıldığı çift görevli aktiviteler fiziksel aktivitenin yanında entelektüel kapasitenin muhafaza edilmesi ve artırılması açısından son derece önemlidir.”

Tip 1 veya Tip 2

Tip 1 diyabette hastalığın ilk 2 yılından itibaren bilişsel değişiklikler başlıyor. 7 yaş altında tanı alanlarda, çocuk beyninin erişkin beynine göre etkilenmeye daha açık olması ve bu yaş grubunda glisemik kontrolün zor olmasından dolayı, diğerlerine göre daha ciddi bilişsel bozukluk geliştiği bildirilmiş. Bunun yanında Tip 1 ve Tip 2 diyabette beynin bilişsel bölgelerinin değişik alanları ön planda etkileniyor. Tip 1 diyabette daha çok bilginin işlenmesinde yavaşlama, psikomotor etkinlikte azalma, dikkat eksikliği ve zihinsel esneklikte sorun görülürken, Tip 2 diyabette hafıza (bellek) kayıpları ve karar verme, mantık yürütme gibi yürütücü işlevlerde yavaşlama ön planda.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.